اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّهِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلي آبائِهِ في هذِهِ السّاعَهِ وَفي كُلِّ ساعَهٍ وَلِيّاً وَ حافِظاً وَ قائِداً وَناصِراً وَ دَليلاًوَ عَيْناً حَتّي تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَ تُمَتِّعَهُ فيها طَويلاً     
 
ويژه نامه
 
يادمان استاد خسروشاهي رحمت الله عليه
 
 
 
 
 
 
نوع خاطره : علما و مراجع


در تبريز مشغول‌ تدريس‌، تحقيق‌ و تأليف‌ شدم‌. مسلّم‌ اگر در نجف‌ مانده‌ بودم‌. بيشترمي‌توانستم‌ از محضر اساتيد بزرگوار استفاده‌ كنم‌، ولي‌ « ما كل‌ مايتمنّي‌ المرأ يدركه‌...»6 براي‌ درك‌ مقام‌ والاي‌ علمي‌ مرحوم‌ آية‌الله علياري‌، نقل‌ جملاتي‌ چند ازاجازه ‌نامه‌هاي‌ فقهاي‌ عظام‌ يك‌ قرن‌ پيش‌، مي‌تواند روشنگر باشد:
 
حضرت‌ آية‌الله ناييني‌ مي‌نويسند: «... فأن‌ جناب‌ العالم‌ العامل‌ التقي‌ و المهذّب‌ الكامل‌ الصفي‌ ملاذ الانام‌... الاغاالميرزاعلي‌ آقا التبريزي‌... و قد حضر ابحاثي‌ مدة‌ مديدة‌ و سنين‌ عديدة‌ حتي‌ بلغ‌ مرتبة‌ سامية‌ من‌ الاجتهاد مقرونة‌ بالصلاح‌ و السداد، و له‌ العمل‌ بما استنبطه‌ من‌ الاحكام‌ علي‌ النهج‌ المتداول‌...»

آية‌الله العظمي‌ اصفهاني‌ نوشته‌اند: «... قد حضرعندي‌ شطراً صالحاً من‌ الزمان‌ في‌ ابحاثي‌ الفقهية‌ و الاصولية‌ حضورفحس‌ و تحقيق‌ و تعمّق‌ و تدقيق‌، و قد حقق‌ و دقق‌ و تعب‌ و كد و جد و اجتهد حتي‌ صار...ممن‌ يشاراليه‌ بالبنان‌، و بلغ‌ مرتبة‌ الاجتهاد و به‌ الثقة‌ و عليه‌ الاعتماد فله‌ العمل‌ بمايستنبطه‌ من‌ الاحكام‌ علي‌ النهج‌ المألوف‌ بين‌ الاعلام‌ و له‌ التصدي‌ للوظايف‌ الشرعية‌ والتولّي‌ لما يتولاها المجتهدون‌ من‌ الامور الدينية‌...»

آية‌الله آقا ضياء الدين‌ عراقي‌ مرقوم‌ داشته‌اند: «... و ممن‌ سعي‌ و اجتهد من‌ تحصيل‌ الاحكام‌ حتي‌ فاز بسعادتي‌ العلم‌ و العمل‌ و نال‌ملكتي‌ الاجتهاد و العدالة‌ جناب‌ المستطاب‌ العالم‌ العامل‌ و الفاضل‌ الكامل‌ عمدة‌ العلماء و المجتهدين‌ الاقا ميرزا علي‌ التبريزي‌ العليياري‌... له‌ التقوي‌ و السداد و الوصول‌ الي‌ اعلادرجة‌ الجتهاد فله‌ العمل‌ بما استنبط‌ و يحرم‌ عليه‌ التقليد فيما اجتهده‌ من‌ الاحكام‌ الشرعية ‌فلجنابه‌ ما للمجتهدين‌ الاعلام‌ من‌ حفظ‌ مال‌ الغالب‌ و الايتام‌ و التصرّف‌ في‌ مال‌ الامام‌ عليه‌السلام‌ و غير ذلك‌ مما لنوّاب‌ الامام‌ (ع‌)... و جازله‌ التصدي‌ بوظايف‌ المجتهدين‌الجامعين‌ للشرايط‌...»

علاوه‌ بر بيانات‌ ارزشمند فوق‌، آيات‌ عظام‌: سيدعلي‌ آقا، ميرزا آقا حسيني‌، سيدعبدالهادي‌ شيرازي‌ و ديگران‌ نيز اجازاتي‌ دادند كه‌ نشان‌ دهنده‌ اوج‌ مقام‌ علمي‌ ـ فقهي‌مرحوم‌ آية‌ الله علياري‌ است‌ ( ما چند نمونه‌ از دستخط‌ آيات‌ عظام‌ را در همين‌ مقاله‌ مي‌آوريم‌).

اقامت‌ در تبريز

مرحوم‌ آيت‌الله حاج‌ ميرزا علي‌ آقاعلياري‌ بنا به‌ درخواست‌ جد بزرگوارش‌و اهالي‌ تبريز ناگزير به‌ ترك‌ حوزه‌ علميه ‌نجف‌ شد، و با وجود آنكه‌ استادانش‌ به‌اقامت‌ دايم‌ معظم‌ له‌ در تبريز مايل‌نبودند، وارد تبريز شد و براي‌ هميشه‌ درآن‌ شهر اقامت‌ گزيد و به‌ تدريس‌ و تأليف‌ مشغول‌ گرديد و رداي‌ ارشاد خلق‌ را بر معروفيت‌ و رياست‌ و مرجعيت ‌ترجيح‌ داد و حاصل‌ يك‌ عمر پر بركت‌ و سراسر تلاش‌ در حفظ‌ و نشر فقه‌ اهل ‌بيت‌، تقريرات‌ و تأليفاتي‌ است‌ كه‌ بالغ‌ بر57 جلد مي‌شود. مرحوم‌ آيت‌الله علياري‌ درباره‌ تقريرات‌ و تأليفات‌ خود فهرست وار مي‌گويد:

« آنچه‌ از دروس‌ اساتيد به‌ عنوان‌ تقريرات‌ نوشته‌ام‌، بدين‌ قرار است‌:
از آية‌الله آقا سيدابوالحسن‌ اصفهاني‌: طهارت‌، صلات‌، مقداري‌ از اصول‌.
از آية‌الله عراقي‌: زكات‌، صلح‌، رهن‌، قضاء، وقف‌، غصب‌، اجاره‌، بيع‌، خيارات‌،مقداري‌ از خمس‌، منجزات‌ مريض‌، قواعد و يك‌ دوره‌ اصول‌.
از آية‌الله ناييني‌: اصول‌، صلات‌، مكاسب‌ محرمه‌، بيع‌ خيارات‌.
از آية‌الله اصطهباناتي‌: در فقه‌ و اصول‌ مطالبي‌ دارم‌.
از آية‌الله حاج‌ ميرزا علي‌: صوم‌، صلات‌، مقدار زيادي‌ اصول‌.
از آية‌الله زنجاني‌: خلل‌، قواعد، منجزات‌، اجتماع‌ امر و نهي‌.
از آية‌الله حجت‌: مباحث‌ الفاظ‌، بيع‌، خيارات‌.
از آية‌الله مشكيني‌: قضاء مقدار زيادي‌ اصول‌ ( مباحث‌ الفاظ‌ و ادله‌ عقليه‌).

و امّا تأليفات‌، اعم‌ از رساله‌ و كتاب‌، بسيارند، از جمله‌:

تفسير قرآن‌، شرح‌ دعاي‌ صباح‌، شرح‌ دعاي‌ كميل‌، شرح‌ دعاي‌ ابوحمزه‌، شرح‌ دعاي‌ افتتاح‌، علل‌ شرائع‌، رسالة‌ در جريان‌ استصحاب‌ عدميه‌، شرح‌ كفايه‌ و شرح ‌رسائل‌، رساله‌ در خلل‌، رساله‌اي‌ در رضاع‌، شرح‌ استدلالي‌ عروة‌ الوثقي‌، شرح‌ وسيلة‌ النجاة‌ و...»7

فضائل‌ اخلاقي‌

مرحوم‌ علياري‌ در علم‌ و فضيلت‌، فقه‌ و فقاهت‌، زهد و وارستگي‌، وقار و سنگيني‌، تواضع‌ و فروتني‌، و سرانجام‌ در پيراستگي‌ از هر نوع‌ هوي‌ و هوسي‌ نمونه‌ بارز و مثال ‌راستين‌ بود و به‌ دنيا و ماديات‌ بي‌اعتنا و بي‌علاقه‌ بود و عشق‌ و علاقه‌ خاصي‌ به‌ خاندان ‌رسالت‌ داشت‌. مجموعه‌ اين‌ فضائل‌ و خصلتها از مرحوم‌ علياري‌ يك‌ قبله‌ اميد براي‌ طلاب‌ و علما و اهالي‌ فضيلت‌ دوست‌ تبريز ساخته‌ بود و از اين‌ جهت‌ اهالي‌ فضيلت‌ دوست‌ آذربايجان‌ هرگز او را فراموش‌ نخواهند كرد:

اينك‌ در پايان‌ اين‌ زندگي‌ نامه‌ كوتاه‌، پاره‌اي‌ از نصايح‌ ارزنده‌ اين‌ معلم‌ ا خلاق‌ و عارف‌گمنام‌ را نقل‌ مي‌كنيم‌، با اميدآنكه‌ مورد توجه‌ اهل‌ خرد، و عموم‌ اهل‌ علم‌، قرار گيرد:

- تقوا را پيشه‌ خود قرار دهيد در نهان‌ و آشكار، كه‌ قبولي‌ هر عمل‌ به‌ تقواست‌ « انمايتقبل‌ الله من‌ المتقين‌». اهتمام‌ و ورع‌ و زهد از زخارف‌ دنيا داشته‌ باشيد.
- از معاشرتهايي‌ كه‌ در آن‌ غيبت‌ ديگران‌ مي‌شود و يا به‌ ديگران‌ تهمت‌ زده‌ مي‌شود،اجتناب‌ ورزيد.
- هدف‌ از حضور در درسها، استفاده‌هاي‌ علمي‌ و معنوي‌ باشد، نه‌ مادّي‌.
- در نشر و تبليغ‌ دين‌ و بيان‌ احكام‌ الهي‌، كوشا باشيد.
- از تهذيب‌ نفس‌، لحظه‌اي‌ غفلت‌ نورزيد.در كسب‌ اخلاق‌ خوب‌، رسول‌الله ( ص‌) را الگوي‌ خود قرار دهيد كه‌: « ولكم‌ في ‌رسول‌ الله اسوة‌ حسنة‌»
- همواره‌ در حال‌ تخليه‌ و تزكيه‌ باشيد. تخليه‌ از افعال‌ قبيح‌، مانند: ريا، سمعه‌، كبر، نخوت‌، غرور و ... تحليه‌ به‌ افعال‌ حسنة‌ مرضيه‌ در پيش‌ خدا و رسول‌ و حجة‌ بن‌ الحسن‌(عج‌).
- توصيه‌ مي‌كنم‌ به‌ مداومت‌ بر نماز شب‌ و استغفار و احسان‌ در حق‌ مؤمنان‌، به‌ ويژه ‌اهل‌ علم‌ و برآوردن‌ حوائج ‌ دنيوي ‌ و اخروي‌ آنان‌.
- نصيحت‌ مي‌كنم‌ همه‌ آقايان‌ و مدرسان‌ را به‌ حفظ مقام‌ و عظمت‌ مرجعيت‌. در نوشتن‌ رساله‌ شتاب‌ نكنند. در اين‌ باره‌ از سيرة‌ علماي‌ سلف‌ تبعيت‌ كنند.

آقاي‌ حاج‌ شيخ‌ خليل‌ اصفهاني‌ ( ره‌) كه‌ از اساتيد ما بود در تبريز، مي‌فرمود: « چند نفر از تجار تبريز پيش‌ من‌ آمدند، گفتند: ما مقلد آية‌الله بروجردي‌ هستيم‌، ازايشان‌ بخواه‌ رساله‌اش‌ را براي‌ ما بفرستد؟ در آن‌ زمان‌، آية‌الله بروجردي‌، در بروجرد بودو مرجعيت‌ مطلقه‌ را آقا سيد ابوالحسن‌ اصفهاني‌ داشت‌. به‌ ايشان‌ نامه‌ نوشتم‌ و درخواست‌ آقايان‌ را مطرح‌ كردم‌. آية‌الله بروجردي‌، در پاسخ‌ نوشت‌: رساله‌ دادن‌ براي‌من‌ آسان‌ است‌، ولي‌ شق‌ عصاي‌ مسلمين‌ است‌. فعلاً، عَلَم‌ اسلام‌ در دست‌ آية‌الله اصفهاني‌ است‌. ايشان‌ مرجع‌ علي‌ الاءطلاق‌اند، صلاح‌ اين‌ است‌ كه‌ اين‌ آقايان‌، از ايشان‌ تقليد كنند.»

همچنين‌ مرحوم‌ آقا ضياء، با اين ‌كه‌ شاگرد مرحوم‌ آخوند بود و همدوره‌ و همدرس‌آقا سيدابوالحسن‌ اصفهاني‌، ولي‌ راضي‌ نشد در نجف‌ رساله‌اش‌ را چاپ‌ كنند. شاگرد وي‌، مرحوم‌ آية‌الله آقا شيخ‌ حسن‌ علاّمي‌، در باختران‌، رسالة‌ آقا ضياء را چاپ‌ كرده‌ بود.

اهالي‌ مشكين‌شهر و اردبيل‌ از آقا ميرزا ابوالحسن‌ مشكيني‌ رساله‌ خواسته‌ بودند،ايشان‌ فرموده‌ بود: مرجع‌ علي‌ الاءطلاق‌، آقا سيد ابوالحسن‌ است‌، از وي‌ تقليد كنيد.

مرحوم‌ آية‌الله شهيدي‌، با اين‌ كه‌ پرورش‌يافتة‌ سه‌ مدرس‌ معروف‌ نجف‌ بود ( ايرواني‌، شهيدي‌ و مشكيني‌) و در علم‌ و تقوا عروف‌، تا مرحوم‌ اصفهاني‌ زنده‌ بود، رساله‌ننوشت‌. تبريز هم‌ كه‌ آمده‌ بود، از آقا سيد ابوالحسن‌، ترويج‌ مي‌كرد.

استاد ما آقاي‌ شيخ‌ اسدالله زنجاني‌ مي‌فرمود: « من‌، در سامره‌ درس‌ مرحوم‌ آية‌الله آقا سيد محمد فشاركي‌ اصفهاني‌ مي‌رفتم ‌ وعمدة‌ استفاده‌ درسي‌ من‌، از ايشان‌ بود. وقتي‌ فوت‌ كرد، آمدم‌ نجف‌ اشرف‌. روزها سطح‌ تدريس‌ مي‌كردم ( لمعه‌، قوانين‌ و فصول‌) و عصرها رسائل‌ و مكاسب‌ و طهارت‌ شيخ‌اعظم‌... عده‌اي‌ از فضلا آمدند كه‌ شما اولاً رساله‌ عمليه‌ بنويسيد و ثانياً به‌ جاي‌ سطح‌،درس‌ خارج‌ شروع‌ كنيد، ماهم‌ شركت‌ مي‌كنيم‌!

گفتم‌: به‌ جهنم‌ رفتن‌ برمن‌ واجب‌ عيني‌ نشده‌ است‌!! مراجع‌ بحمدالله بسيارند. علاوه‌ گويندة‌ درس‌ خارج‌ زياد است‌. نياز، درس‌ سطح‌ است‌ كه‌ مدرس‌ كم‌ دارد.»

خلاصه‌، سلف‌ صالح‌ ما، در رساله‌ نويسي‌ و پذيرفتن‌ مرجعيت‌ ديني‌، خيلي‌ دقت ‌داشته‌ و احتياط‌ كرده‌اند.8

                                                                               * * *
حضرت‌ آية‌الله حاج‌ ميرزا علي‌ غروي‌ علياري‌ تبريزي‌ در روز اول‌ ارديبهشت‌ ماه‌ سال‌1376 برابر با 12 ذيحجه‌ الحرام‌ 1417 ه . ق‌. در 98 سالگي‌ در تبريز بدرود حيات‌ گفت‌ و جنازه‌ آن‌ فقيه‌ فقيد سعيد پس‌ از تشييع‌ در تبريز و تهران‌، توسط‌ علماء و مردم‌ مسلمان‌، به‌ شهر مقدس‌ قم‌ منتقل‌ شد و با حضور و شركت‌ آيات‌ و علما و انبوه‌ طلاب‌ تشييع‌ و در جوار حرم‌ حضرت‌ معصومه‌ به‌ خاك‌ سپرده‌ شد.
--------------------------------------------------------------------------
1. ريحانه‌الادب‌، ج‌ 4 / 3 - 192 ؛ بهجة‌الامال‌، علياري‌.
2. الذريعه‌، ج‌ 3 / 160.
3. نقباءالبشر، ج‌ 4 / 147؛ علماي‌ معاصرين‌، ص‌ 97؛ اعيان‌ الشيعة‌، ج‌ 8 / 282.
4. علماي‌ معاصرين‌، تأليف‌ ملامحمد علي‌ خياباني‌، ص‌ 179؛ الذريعه‌ ج‌ 3 / 159، 160.
5. مقدمه‌ غاية‌ الامال‌ في‌ ترجمة‌ صاحب‌ بهجة‌ الامال‌، به‌ قلم‌ مرحوم‌ آيت‌الله آقا نجفي‌ مرعشي‌، چاپ‌ ايران‌،كوشانپور.
6. مجله‌ « حوزة‌» شماره‌ 63 + 64.
7. همان

صفحات -> 1 - 2

0/5 امتياز (0)
نظرات
نام
نام خانوادگي
نشاني پست الكترونيكي
متن