كتاب « قرآن در اسلام »

تهيه كنندگان ويژه نامه :

مقدمه ي استاد خسروشاهي بر كتاب « قرآن در اسلام »
 
پيش گفتار دربارۀ مجموعۀ آثار علامه طباطبائي
آيت الحق، استاد علامه، سيد محمد حسين طباطبائي بي ترديد از مفاخر بزرگ و بي نظير عصر ماست كه حركت علمي ـ فلسفي جاودانه اي، در حوزه هاي علميه به وجود آورد و آثار بسياري تأليف كرد و شاگردان فرهيخته و ممتازي در مكتب خود تربيت نمود كه شايد در تاريخ تشيع بي سابقه و بي همتا باشد... تحليل و بررسي عمق اين نهضت علمي و شناخت دقيق شخصيت و ابعاد گونه گون علامه طباطبائي، به گفته شهيد مرتضي مطهري، شايد تا يك قرن ديگر امكان پذير نباشد، چراكه متأسفانه در عصر ما، علامه طباطبائي به علت «حجاب معاصرت» ناشناخته ماند، گرچه علاوه بر تفسير گران سنگ «الميزان» آثار بسيار ديگري در زمينه هاي مختلف، از خود به يادگار گذاشت... .
بي ترديد كتاب ها، رساله ها و مقالات علامه طباطبائي كه ما آنها را اينك «مجموعه آثار» مي ناميم، در زمينه هاي: قرآني، علمي، حديثي، كلامي، فلسفي، عرفاني، تاريخي، فرهنگي، اجتماعي و... گنجينه گران بهايي است كه آنها نيز، مانند الميزان آثار جاودانه و ماندگار علامه، براي ما و نسل هاي آينده خواهند بود.
متأسفانه علي رغم مرور بيش از سه ربع قرن از تاريخ تأليف بخشي از اين آثار و به رغم گذشت يك ربع قرن از رحلت علامه طباطبائي، مؤسسه يا مركزي كه عهده دار وظيفه پراهميت جمع آوري و تنقيح و تبويب و تنظيم و نشر اين آثار باشد، به وجود نيامد! از همين رو، آثار علامه طباطبائي، اغلب به طور پراكنده و توسط علاقه مندان يا بعضي از شاگردان ايشان ـ و گاهي همراه با سليقه هاي شخصي و گزينشي! ـ به طور مستقل و يا توأم با شرح و تفصيل ـ و متأسفانه در درون متن آثار علامه ـ انتشار يافت و بعضي از اين «اضافات»! باز متأسفانه، موجب سوء برداشت و كج سليقگي هايي از سوي افرادي قرار گرفت كه اغلب آنها با حسن نيت ـ ولي به دور از آشنايي دقيق با تعاليم و آثار علامه طباطبائي ـ به اين كار پرداختند!...
نتيجه طبيعي اين گزينش ها و اقدامات فردي در خصوص آثار علامه طباطبائي، حتي از سوي اشخاصي كه اصولاً آن عالم فرزانه را حتي براي يك بار هم در عمر خود، زيارت نكرده اند، موجب پيدايش آشفتگي و پراكندگي در امر تنظيم و تنقيح و نشر آثار علامه گرديد... .
اين جانب به عنوان يكي از شاگردان كوچك علامه طباطبائي در تفسير قرآن و فلسفه و افتخار ربع قرن مصاحبت استاد، از سالياني پيش، اغلب رساله ها، مقالات، نامه ها و اشعار و ديگر آثار فارسي ايشان را جمع آوري كرده و زير نظر و اشراف مستقيم و كامل خودشان، به تنقيح و ويرايش و تحقيق و تكميل آنها پرداختم كه چگونگي بعضي از اين امور را، در مقدمه «مجموعه رسائل» و «مجموعه مقالات» ايشان: «بررسي هاي اسلامي»، شرح داده ام... .
و اكنون پس از احساس نياز مبرم جامعه اسلامي، به ويژه طلاب حوزه هاي علميه ايران ـ و ديگر بلاد ـ به شناخت و درك و فهم انديشه هاي علامه طباطبائي، با مراجعه به اصل آثار ايشان و پس از موافقت كتبي جناب آقاي مهندس عبدالباقي طباطبائي ـ فرزند ارشد ذكور علامه ـ و مراجعت حقير از سفرهاي طولاني و چندين ساله به كشورهاي مختلف و امكان پرداختن به اين مهم گام اساسي را در اين زمينه بر مي داريم و با همكاري صميمانه مسئولان محترم دفتر تبليغات اسلامي قم و مؤسسه بوستان كتاب، اميدواريم كه بتوانيم آثار علامه را از دايره «هرج و مرج» علمي! رها سازيم و با نشر كامل متون اصلي آثار علامه طباطبائي، خدمتي به جامعه علم و فرهنگ انجام دهيم.
ما در اين مجموعه، سعي كرده ايم كه متن اصلي آثار علامه را ـ بدون هيچ گونه شرح و بسطي در داخل متن و يا حتي در پاورقي ها ـ بياوريم و بعد شرح و توضيح مقدمه يا مؤخرۀ اساتيد و بزرگان و علماي محترمي را كه به اين مهم پرداخته اند، به طور مستقل و در پايان هر كتاب يا رساله و مقاله اي، نقل كنيم تا خوانندگان در بررسي و مطالعه، دچار اشتباه، به خاطر خلط مباحث، نشوند.
كتاب ها و رساله ها و مقالاتي كه به ياري خدا و به تدريج در اين مجموعه خواهد آمد، به ترتيب تنظيم ما عبارتند از:
 
قرآن در اسلام
شيعه در اسلام
انسان از آغاز تا انجام
رسائل توحيدي
اصول فلسفه
آغاز فلسفه
انجام فلسفه
شيعه
رسالت تشيع
مجموعه رسائل ـ 1
مجموعه رسائل ـ 2
مجموعه رسائل ـ 3
روابط اجتماعي در اسلام
بررسي هاي اسلامي ـ 1
بررسي هاي اسلامي ـ 2
لب اللباب + مصاحبات
گلچيني از معارف
تعاليم اسلام
سنت هاي پيامبر
مستدركات (شامل اجازات، نامه ها، تقريظ ها، اشعار، رسالۀ آل طباطبا و...)

البته اغلب مقاله ها و رساله هايي را كه خود علامه طباطبائي به فارسي نوشته اند، اين جانب در سالياني پيش، زير نظر خود ايشان، ويرايش و تنظيم و تبويب كرده ام كه چند مجلّد از آنها در زمان حيات خود ايشان از سوي «مركز بررسي هاي اسلامي ـ قم» منتشر گرديد و بخش ديگر، اينك براي نخستين بار چاپ مي شود.
كتاب ها و رساله هايي هم كه توسط علامه طباطبائي، به عربي تأليف شده و اساتيد معظم و محترمي آنها را ترجمه كرده اند، پس از كسب اجازه از يكايك همۀ آن بزرگواران، در اين مجموعه خواهد آمد و ما به طور طبيعي دخالتي در اين ترجمه ها، جز در حدّ تنظيم و ويرايشي مرسوم، نخواهيم داشت و هرگونه همت و اهتمامي در اين زمينه و درباره اين كتاب ها يا رساله ها، متعلق به خود آن بزرگواران است.
اشاره شد كه اين مجموعه آثار را با كتاب «قرآن در اسلام» و «شيعه در اسلام» آغاز مي كنيم كه هر دو آنها از آثار كثيرالانتشار استاد علامه طباطبائي است كه براي تأمين نياز يك پروژه علمي ـ تحقيقاتي شيعه شناسي در غرب، تأليف شده و خوشبختانه به همت اساتيد محترمي، به زبان هاي مختلف هم ترجمه و در سراسر جهان منتشر گشته است... .
چگونگي اين پروژه تحقيقاتي را جناب آقاي دكتر سيد حسين نصر كه از شاگردان و علاقه مندان خاص علامه طباطبائي بودند، در مقدمه «شيعه در اسلام» توضيح داده اند و ما از تكرار و نقل چگونگي آن در اين مقدمه، خودداري مي كنيم... .
                                                                                               ***
در پايان اين مقدمه كوتاه اشاره به اين نكته را هم ضروري مي دانم: تنقيح و تحقيق كامل و همه جانبۀ آثار علامه طباطبائي، نياز به كار جمعي ـ حوزوي دارد و اين حقير فقط براي جلوگيري از استمرار آشفتگي موجود در اين زمينه و طبق موافقت خود مرحوم علامه طباطبائي و رضايت بعدي و كتبي فرزند ارشد ايشان، وظيفه مقدماتي خود را در جمع آوري و نشر اين آثار انجام داده ام و متون اوليه و اصلي آثار علامه طباطبائي را ـ با توضيحات اساتيد محترم در آخر هر كتاب ـ در اختيار علاقه مندان و دوستان و طلاب و دانشجويان قرار مي دهم و بي ترديد شرح و توضيح و تفسير مطالب هر يك از اين آثار، ـ در خارج از متن اصلي ـ حق همه كساني است كه صلاحيت علمي اين اقدام را دارند... .
آيات و بزرگان و اساتيدي كه از همكاري علمي آنها در تدوين و تنظيم اين مجموعه آثار، بهره مند شده ايم، به ترتيب فهرست الفبايي، عبارتند از:

احمدي ميانجي ـ علي
الكيالي، عبدالرحمن
بزرگمهر، منوچهر
تدين، مهدي
تهراني، سيد محمد حسين حسيني
حائري يزدي، مهدي
حجتي كرماني، محمد جواد
خسروشاهي، سيد هادي
سحابي، دكتر يدالله
سيد علوي، سيد ابراهيم
شيرواني، علي
فقهي، هادي
فلاتوري، محمد جواد
قاضي طباطبائي، محمدعلي
قوام صفري، مهدي
كربن، هانري
كردستاني، مردوخ
گرامي، محمدعلي
لاريجاني، صادق
محمدي گيلاني، محمد
مكارم شيرازي، ناصر
مهدي پور، علي اكبر
نصر، سيد حسين
همتي، همايون

هر يك از اين اساتيد و بزرگان با نوشتن: مقدمه، شرح، توضيح بر آثار علامه طباطبائي يا ترجمه متني، به نحوي و به نوبه خود و در تاريخ معيني، نقشي خاص در احيا و غنابخشي به اين آثار، ايفا كرده اند كه از يكايك آنها به خاطر اين همكاري علمي تشكر مي كنيم و از اين كه رسماً و كتباً به ما اجازه دادند كه اين مجموعه را با ترجمه يا توضيحات و افاضات آنها، براي علاقه مندان عرضه كنيم، سپاس مضاعف داريم.
                                                                                                 ***
بي ترديد هر گونه پيشنهاد و اظهارنظر اصلاح طلبانه بزرگان و اساتيد محترم را در راستاي رفع نواقص احتمالي تنظيم اين مجموعه آثار، در چاپ هاي بعدي، با كمال ميل و اشتياق پذيراييم و بي شك اين امر موجب شادي و رضايت روح پرفتوح مرحوم علامه طباطبائي هم خواهد بود.
البته اگر دوستان بزرگوار هرگونه نامه، اجازه، دست خط يا شعري از مرحوم علامه داشته باشند و كپي آن را براي تكميل مجموعه آثار در اختيار ما قرار دهند، بي نهايت سپاس گزار خواهيم بود.
پاداش نيك همگان را از خداي بزرگ خواهانيم.
قم: رمضان المبارك 1428 هـ برابر با مهر 1386 ش
سيد هادي خسروشاهي