پيام انقلاب اسلامي ايران در ايتاليا و واتيكان

تهيه كنندگان ويژه نامه :
خلاصه : پس از پيروزي انقلاب اسلامي ايران، امام خميني(قدس سره) براي آنكه بر حُسن جريان امور نظارتي باشد، در بعضي از نهادها، نمايندگاني انتخاب فرمودند كه اشراف بر امور داشتند. در ميان وزارتخانه ها به نظرم فقط در دو وزارتخانه ...

پيام انقلاب اسلامي ايران در ايتاليا و واتيكان(1 ) 
با توجه به اينكه جنابعالي، پس از پيروزي انقلاب اسلامي ايران، نماينده حضرت امام خميني(قدس سره) در وزارت ارشاد اسلامي بوديد، ممكن است اطلاعاتي در اين زمينه و چگونگي انتخاب نماينده در وزارتخانه ها توسط معظم له، توضيحي بفرماييد؟
پس از پيروزي انقلاب اسلامي ايران، امام خميني(قدس سره) براي آنكه بر حُسن جريان امور نظارتي باشد، در بعضي از نهادها، نمايندگاني انتخاب فرمودند كه اشراف بر امور داشتند. در ميان وزارتخانه ها به نظرم فقط در دو وزارتخانه نماينده تعيين فرمودند: يكي وزارت دفاع بود كه آيت الله خامنه اي را به علت صلاحيت هاي ويژه اي كه داشتند، انتخاب فرمودند و ديگري وزارت ارشاد ملي بود كه اينجانب را به علت آشنايي به امور مطبوعاتي و تبليغات بين المللي - همان طور كه در متن حكم آمده است - انتخاب فرمودند...
«وزارت ارشاد ملي»! با آن چهارچوب قبلي كه «وزارت اطلاعات و جهانگردي» بود، نمي توانست در دوران انقلاب، مورد قبول و كارساز باشد. من نخست طرح خاصي براي ايجاد «وزارت ارشاد اسلامي» تهيه نموده و به حضرت امام ارائه نمودم. ايشان فرمودند كه طرح مفصل است و من با اينهمه كار، وقت مطالعه نخواهم داشت، بهتر است كه در جرائد منتشر شود، ديگران هم نظر بدهند تا به مرحله اجرا برسد. به همين دليل طرح در دو سه روزنامه يوميه آن زمان منتشر شد و اين در واقع نخستين بذر پيدايش و ايجاد يك وزارت در سطح «ارشاد اسلامي» بود.
البته به موازات آن چند مجله: صوت الامة (عربي)، پيام اسلام (فرانسه) و صداي اسلام (انگليسي) و سپس ماهنامه جهاد (اردو) را تأسيس كرديم كه در واقع از سوي دفتر نمايندگي امام در ارشاد، منتشر مي گرديد. و يك كتاب مصور هم به نام «الله اكبر» به چهار زبان كه حاوي عكس هاي رنگي بي نظير و تاريخي از حركت مردم و امام بود، منتشر ساختيم كه هنوز هم عكس هاي اين كتاب - البته بدون ذكر منبع! - در جرايد كشور مورد استفاده قرار مي گيرد... و كارهاي ديگري نيز در رابطه با مطبوعات داخلي و خارجي داشتيم كه ذكر ريز كارها فرصت بيشتري را مي طلبد.

مي دانيم كه جنابعالي، مدتي در وزارت ارشاد بوديد و بعد به عنوان سفير و نماينده جمهوري اسلامي ايران در واتيكان به خارج رفتيد، علت اين انتخاب و سپس نوع فعاليت شما در خارج چه بود؟
پس از روي كار آمدن بني صدر و شرايط خاص حاكم بر اوضاع كشور و در وزارتخانه ها، عملا نمايندگي امام در ارشاد كاري نمي توانست انجام دهد... و من هرگز نمي توانستم تحمل كنم كه به عنوان «نماينده امام» مسلوب الاختيار! در يك جايي بنشينم و تماشاگر باشم... و متأسفانه اين وضع، پس از سقوط بني صدر هم به نحو ديگري ادامه يافت، اين بود كه به حاج احمد آقا گفتم كه من استعفا مي دهم؟ ولي ايشان صلاح نديد و گفت: خوب! مردم كه از انگيزه دروني شما خبر ندارند، ممكن است حمل بر چيزهاي ديگر بشود. مدتي هم صبر كنيد...
پس از مدتي مرحوم آيت الله شهاب الدين اشراقي - داماد حضرت امام - پيشنهاد كردند كه من به عنوان سفير ايران به «واتيكان» بروم كه البته اگر مشكل فوق نبود، شايد نمي پذيرفتم، چون با توجه به تضاد عميقي كه با سياست واتيكان داشتم، تحمل آن برايم «مشكل تر» بود! اما بعد فكر كردم كه بهتر است بروم تا واتيكان را از «درون» بشناسم. و اين «واتيكان شناسي» ما! تبديل به دو كتاب خوب گرديد، يكي درباره روش سياسي واتيكان كه چاپ شده است و ديگري هم تشكيلات واتيكان را شناسائي مي كند و بخش فرهنگي و بهويژه كتابخانه آن و نسخه هاي خطي اسلامي موجود در آن را معرفي مي كند. - كه هنوز چاپ نشده است -

اين كتاب ها چرا چاپ نشده؟ قاعدتاً بايد خواندني باشند؟ 
بخشي از آن مربوط به وسواس من مي شود كه علاقه دارم يك بار ديگر آنها را ويرايش كنم ولي بخش عمده آن، مربوط به دفتر مطالعات سياسي وزارت خارجه است كه علاقه وافري! به نشر آنها نشان نمي دهد و چون من اين كتاب ها را- به علاوه چند كتاب ديگر درباره اخوان المسلمين و حركت اسلامي فلسطين - در دفتر مطالعات و براي آن تهيه و ترجمه كرده ام، اخلاقاً تاكنون نتوانسته ام براي چاپ مستقل به مؤسسه ديگري بدهم! مگر آنكه دوستان دفتر اگر حقي هست، «سلب حق»! از كتاب ها بكنند تا از لحاظ اخلاقي مشكل ما رفع شود و توسط خود ما يا يك ناشر ديگري، منتشر شود... البته كتاب سومي هم در اين زمينه داريم تحت عنوان: «واتيكان و امپرياليسم» كه مجموعه مقالات است و ربطي به دفتر مطالعات ندارد كه تحت عنوان: «واتيكان، دنياي اسلام و غرب» چاپ شده است.

موقعي كه شما به واتيكان رفتيد، آيا پيامي هم از حضرت امام(قدس سره) براي پاپ داشتيد؟
اتفاقاً من براي خداحافظي خدمت امام رفتم و به ايشان عرض كردم: آيا مجاز هستم از طرف حضرتعالي به جناب پاپ سلام برسانم؟! فرمودند: بلي، هم سلام برسانيد و هم پيام... بعد خلاصه پيام شفاهي خود را بيان فرمودند كه خيلي صريح و شديد بود و من اجازه خواستم پيام ايشان را - چون در واقع «وارد» بر آنها و «مهمان» هستم - با آن صراحت نقل نكنم؟ ايشان فرمودند: هر طور كه صلاح اسلام مي بينيد عمل كنيد. و اتفاقاً من در نخستين ملاقات با پاپ كه استوارنامه خود را به ايشان دادم، و روش نرم و غيرمستكبرانه ايشان را ديدم، موقع را مناسب ديدم و پيام امام را هم به طور مستقيم به ايشان ابلاغ كردم.
پيام امام در همان ايام در روزنامه هاي ايتاليا و تهران چاپ شد، ولي L'OSSERVATORE_ROMANO روزنامه رسمي و يوميه واتيكان، فقط به شرح مراسم تشريفاتي ديدار پرداخت و خلاصه سخنان اينجانب و پاسخ عاليجناب پاپ را آورد و به پيام امام اشاره اي نكرد، ولي در جرائد تهران، علاوه بر نقل خلاصه پاپ و اينجانب، به محتواي پيام حضرت امام هم كه توسط اينجانب به طور شفاهي ابلاغ شده بود، اشارتي رفت! كه در آن چنين آمده بود:
«... سيّد هادي خسروشاهي سفير جمهوري اسلامي ايران در واتيكان ضمن تسليم استوارنامه خود به جناب پاپ، رهبر كاتوليك هاي جهان، سخناني بيان نمود و پاپ اعظم نيز در پاسخ به سخنان ايشان، مطالبي بيان داشت كه هر دو پيام در صفحه اول روزنامه «ابزرو اتوره رومانو» روزنامه يوميه و رسمي واتيكان، مورخ 15 نوامبر 81 درج گرديد. اينك خلاصه هر دو پيام، براي آگاهي مردم مسلمان ايران منتشر مي گردد. حجت الاسلام خسروشاهي ضمن بيان مقدمه اي گفت:
«... ما اميدواريم كه با رفع مشكلات در ايران اسلامي، و كوتاه كردن دست دشمنان شرقي و غربي بتوانيم در زمينه عمق بخشيدن به ارتقاء معنوي بشريت و برقراري صلح و عدالت واقعي در سراسر جهان، و براي همه مردم، كوشش هايي داشته باشيم.
عاليجناب! شما كاملا آگاهي داريد كه سياست جمهوري اسلامي ايران، عدم وابستگي به شرق و غرب و استقلال كامل در مقابل ابرقدرت ها است. جمهوري اسلامي مي خواهد، براي ملل مستضعف جهان، اعم از مسلمان و يا غيرمسلمان، الگويي باشد تا ببينند و بدانند كه بدون تكيه بر امپرياليسم غرب يا امپرياليسم شرق، مي توان زندگي مستقل آزادي داشت. در همين رابطه، جمهوري اسلامي ايران هرگونه كمك معنوي و سياسي را بر ملل محروم ضروري و واجب مي داند. چرا كه اين يك وظيفه اخلاقي، انساني ما بوده و ناشي از دستورات مكتب اسلام مي باشد.
در سايه اين اصول، طبيعي است كه ما نخست از حق حاكميت و استقلال ميهن خود عليرغم فشار از هر طرفي، دفاع كنيم و با هر تجاوزي، طبق دستور اسلام مقابله كنيم و در همين رابطه هم جنگ ما با عراق ادامه داشته است. عراق با تجاوز خود به ايران اسلامي، ضمن اشغال قسمتي از خاك ميهن ما، شهرهاي بي دفاع آن را با موشك هاي بزرگ ويران ساخته و ده ها هزار نفر از مردم بي سلاح را قتل عام كرده و نزديك به دو ميليون نفر از مردم عرب خوزستان را آواره ساخته كه هم اكنون در زير چادرها زندگي مي كنند.
... عراق مسجد و كليسا و بيمارستان و مدرسه را در دزفول و خرمشهر و اهواز و آبادان بمباران و ويران كرده و هيچ يك از اصول اخلاقي و انساني و بين المللي را مراعات نكرده است.
عاليجناب! دفاع در مقابل تجاوز عراق و برخورد با مشكلات داخلي و مبارزه با تروريست هايي كه براي نمونه 72 نفر از شخصيت هاي برجسته و فرهيخته كشور را يكجا قتل عام كردند و مردم بي گناه و مسلمان را اعم از زن و كودك و پيرمرد، در خيابان ها و مساجد به گلوله مي بندند، ما را از مسئله بيت المقدس و فلسطين غافل نساخته است. صلح در خاورميانه، بدون آزادي قدس كه مورد احترام مسيحيت و اسلام و يهوديت است و بدون تشكيل ميهني براي 5 ميليون مردم آواره فلسطيني امكان پذير نخواهد بود.
و با توجه به همين اصول اسلامي ما با تجاوز امپرياليسم شرق و غرب، به كشورهاي ملل محروم جهان سوم كه صلح جهاني را به خطر مي افكند، مقابله مي كنيم.
عاليجناب! اجازه مي دهيد كه خلاصه پيام امام را كه توسط من ابلاغ كرده اند، به استحضار برسانم، امام خميني ضمن ابلاغ سلام به جنابعالي فرمودند: بشريت و مردم سراسر جهان از ما و شما، انتظار ندارند كه فقط به بيان مسائل اخلاقي و دعا كردن بپردازيم، بلكه آنها انتظار دارند كه ما به عنوان رهبران مذهبي، به مشكلات اجتماعي آنان توجه كنيم و با استكبار جهاني، در مقابل ملل مستضعف، مقابله كنيم.
در پايان افتخار مي كنم كه به عنوان نماينده جمهوري اسلامي ايران در واتيكان انجام وظيفه كنم و از اينكه مرا به عنوان اولين سفير جمهوري اسلامي مي پذيريد، متشكرم و اميدوارم كه بتوانيم در راه نجات بشريت از ماده پرستي غرب و الحاد شرق، گام هاي مؤثري برداريم.. به اميد پيروزي مستضعفين بر مستكبرين جهان».
 
بعد از پايان سخنان فوق، جناب پاپ مطالب زير را در پاسخ ايشان اعلام داشت:
آقاي سفير!
گر چه شما قبلا مأموريت ديپلماتيك خويش را در واتيكان آغاز نموده ايد، اينجانب نيز مسرورم كه امروز شخصاً قادر به پذيرفتن جنابعالي شده و استوارنامه شما را به عنوان سفير فوق العاده و نماينده جمهوري اسلامي ايران دريافت دارم. اهميت مراسم امروز با تمام مردم ايران در ارتباط قرار دارد. به كاميابي آنها به جريان تاريخي آنها و به فرهنگ و ميراث آنان مرتبط است. حضور آن جناب در اين مكان نشانه اي است از اميد هم ميهنان شما به اينكه آنها هم از مساعي مربوط به ارتقاء صلح حقيقي و شرافت انساني بهره مند خواهند شد. در ميان هموطنان شما، اعضاي جامعه كاتوليك نيز كه از حق كامل يك ملت برخوردارند زندگي مي نمايند، آنها مشتاق تلاش براي سعادت حقيقي و ارتقاي ناشي از آن مي باشند و آنان مشتاق به كاميابي همراه با برادران و خواهران ايراني خود مي باشند. اينجا تمايل عميق خود نسبت به رفاه آنان را در جهت نيل به سعادت و نيز سعادت كامل مردم كشور شما را اعلام مي دارم.
جنابعالي رنجيدگي هاي حاصل از جنگ و تعرض به سرزمين ملي را بيان فرموديد جنگ و تروريسم شياطيني هستند كه اينجانب و پيشينيان اينجانب، همواره آن را محكوم نموده ايم.
اعلام استوار و تكرار دائم لزوم عدالت و عشق و علاقه عميق بين اعضاي خانواده انساني دست كمي از اعلام فوق ندارد.
واتيكان براي نابودي خود جنگ و علل موجد آن در تلاش بوده و در جهت كاهش شدت وحدت برخوردهاست. شما در موقعيتي هستيد كه به خوبي مطلع مي باشيد كه واتيكان به وجود حاكميت ملي و يكپارچگي سرزمين شما تأكيد دارد و به همان نحو نيز به استقرار عدالت بين المللي و آزادي بن تعرض جهاني اعتقاد عميق ابراز داشته است. اعتقاد به اصول مزبور، در بر دارنده وحدت در خانواده انساني بوده و نهايتاً نشانگر اهميت همكاري دوستانه بين ملت ها و عمق احترام به حيات بشري است.
از طريق فعاليت هاي ديپلماتيك كه ملهم از اصول مذهبي است كه مي توان از پايه گذاري مطمئن سياسي ارزش هاي مقدس، به انضمام عدالت و صلح اطمينان حاصل نمود. و واتيكان تصميم گرفته است آن اهداف را تعقيب نموده و از ابتكارات ارزشمندي كه بر افتخارات حيات بشري و توسعه آن ياري نمايد پشتيباني نمايد.
در ارتباط با روح همان كلام است كه اينجانب به حضرتعالي خير مقدم گفته و پيام حضرت امام خميني را كه آن جناب حامل موثق آن پيام هستيد دريافت مي دارم. اينجانب نيز آن پيام را متقابلا با دعا و استدعاي سلامت و آرامش براي حضرت امام و جناب رئيس جمهور پاسخ مي گويم و از خداوند مهربان براي كشور شما نيز همان صلح و آرامش را مسئلت مي نمايم.
و همچنين، براي شما آقاي سفير همكاري خود را در انجام مأموريت ارائه نموده و دعا مي نمايم كه اين مأموريت كمك مؤثري براي ارتقاء بخشيدن به شرافت انساني و صلح جهاني بنمايد».
البته اين خلاصه اي از گفتار پاپ در پاسخ سخنان اينجانب بود.

اصولاً موضع كلي حضرت امام در مورد واتيكان و پاپ و روحانيت مسيحيت چگونه بود؟
اين امر از نامه ها، پيام ها و بيانات امام(قدس سره) كاملا روشن مي گردد براي نمونه، حضرت امام(قدس سره) در مورد مسئله آمريكائيان اسير شده در ايران، فقط نماينده اعزامي پاپ را به حضور پذيرفت و مطالبي را بيان داشت كه بيانگر، موضع ايشان در قبال پاپ، واتيكان و پيروان حضرت مسيح است:
«... مقام روحانيت ملّت مسيح و پاپ اعظم احترامي دارند كه ما پذيرفتيم و اتفاقاً خوشحال شدم از اينكه ايشان پيام فرستاده اند تا من مطالبي را كه بايد، به ايشان تذكر بدهم... ما 50 سال كشته داديم...، در حبس بوديم، حبس هاي غيرانساني كه بهترين افراد اين ملت را در آنجا شكنجه هاي غير انساني مي دادند و يك ميانجي گري دركار نبود و آقاي پاپ اعظم به فكر اين نيفتادند كه از اين ملت مستضعف پشتيباني كنند يا لااقل ميانجي گري كنند. ...! چه شد كه امروز كه... جوان هاي ما... رفته اند و اين چند نفري كه در آن لانه جاسوسي به سر مي بردند و عامل توطئه و جاسوسي بر ضد ملت ما بودند... چه شد كه در اين وقت آقاي پاپ اعظم به فكر اين افتادند كه... براي حس انسان دوستي، اينها را... آزادشان كنند؟!...
ما ميل داشتيم كه در طول اين مدت... از... روحاني بزرگ نصاري يك تفقدي به حال ملت ضعيف شده باشد. من نمي توانم باور كنم كه واتيكان بي خبر بوده است از اين مسائل. و نمي دانم اين نقطه ابهام را چه بكنم؟ اگر ملت ما از من پرسيد كه روحانيت مسيح موافق است با اين جناياتي كه اينها كردند، من چه جواب به اينها بدهم؟...
آقاي پاپ بايد به فكر ملت مسيح باشد، به فكر همه ملت هاي مستضعف باشد، به فكر آبروي مسيحيين باشد. اينطور اشخاصي كه به اسم مسيح دارند يك همچو كارهاي خلاف مسير مسيح را انجام مي دهند ]آقاي كارتر [ آقاي پاپ بايد اعلام كنند، به ملت آمريكا اعلام كنند، به همه ملت مسيحيي اعلام كنند و جنايات اين را بشمارند و اينها را معرفي كنند به ملت ها، همان طوري كه ما نسبت به محمدرضا عمل كرديم... من به شما آقاي پاپ عرض مي كنم كه اگر عيسي مسيح امروز بود... ما را از چنگال اين دشمن خلق و دشمن بشر نجات مي داد و شما نماينده ايشان هستيد و شما بايد همان كاري كه مسيح مي كند، بكنيد...»(2 )
اين خلاصه پيام امام در پاسخ نماينده اعزامي پاپ بود... ولي در تاريخ 19/8/58 پاپ دوباره نامه اي خطاب به حضرت امام نوشت كه متن نامه ايشان و پاسخ حضرت امام را به عنوان سندي زنده مي آوريم... امام در پاسخ نامه كتبي پاپ چنين مي نويسند:

بسم الله الرحمن الرحيم
25/فروردين/59
عاليجناب پاپ ژان پل دوم
مكتوب آن عاليجناب بر اساس نگراني از تيرگي بين كشور اسلامي ايران و ايالات متحده امريكا واصل گرديد. از حُسن نيت آن جناب قدرداني مي كنم و خاطر محترم را متوجه مي كنم كه ملت شريف مجاهد ما اين قطع روابط را به فال نيك گرفته و براي آن جشن عظيم بپا كرده و چراغاني ها و پايكوبي ها نمودند.
از دعاي شما به درگاه خداوند متعال براي ملت مبارز ما شكرگزارم، لكن متذكر مي شوم كه جناب شما از انگيزه هاي تيرگي هاي ديگر و مشكلات خطرناك بزرگ تر كه مرقوم داشته ايد، نگران نباشيد كه ملت اسلامي ايران از مشكلاتي كه در اين قطع روابط بهوجود آمده استقبال مي كند و از خطرهاي بزرگ تر كه مرقوم شده است، هراس ندارند. و آن روز براي ملت ما خطرناك است كه روابطي نظير روابط رژيم خائن سابق تجديد شود، و با اميد به خداي متعال، تجديد نخواهد شد.
من از جنابعالي با نفوذ معنوي كه بين ملت مسيح داريد مي خواهم كه دولت امريكا را از عواقب ستمگري ها و زورگوئي ها و چپاول گري ها بترسانيد و آقاي كارتر را كه با شكست نهائي مواجه است، نصيحت كنيد كه با موازين انساني با ملت هايي كه مي خواهند استقلال مطلق داشته باشند و وابسته به هيچ قدرتي در جهان نباشند، رفتار كند و از تعليمات حضرت مسيح - سلام الله عليه - پيروي نمايد و خود و دولت آمريكا را بيش از اين در معرض رسوايي قرار ندهد.
از خداوند متعال سعادت مستضعفين جهان را خواستار و قطع ايادي ستمگران را اميدوارم.
25/فروردين1359
روح الله الموسوي الخميني

اقدام هاي بعدي شما در واتيكان و يا بهتر بگويم در ايتاليا و واتيكان چه بود؟
... آغاز انقلاب بود و شور و هيجان انقلابي در همه جا حاكم... مسلمانان ايتاليا يك مركز اسلامي داشتند و سرپرستي آن به عهده آقاي «ابوالقاسم اميني» - وزير دربار سابق مبغوض و تبعيدشده شاه بود - كه فقط به نماز و روزه و مراسم عقد و ازدواج و اين قبيل امور مي پرداخت. يك شيخ مصري هم امام جمعه بود.
سفارت ما در واتيكان با اين مركز اسلامي روابط حسنه اي برقرار كرد. در جلسات عمومي مركز كه از سفراي كشورهاي اسلامي تشكيل مي شد. شركت مي نمود، البته من در مسئله مسجد بزرگ رم هم تا حدود امكان همكاري داشتم و حق عضويت سالانه ايران را كه حدود ده هزار دلار بود پرداختيم، ولي چون بودجه مركز و مسجد از سوي عربستان سعودي، تأمين مي شد، در عمل آقاي اميني هم تابع آنها بود!... ما چند بار پيشنهاد كرديم كه مركز اسلامي بايد نشرياتي به زبان ايتاليايي داشته باشد، اما عملي نشد، لذا خود من مؤسسه اي تحت عنوان: «مركز فرهنگي اسلامي اروپا - رم» تأسيس كردم كه علاوه بر تشكيل جلساتي براي دانشجويان مسلمان ايراني و عرب، عمدتاً به نشر كتاب ها و رساله هاي اسلامي به زبان ايتاليائي پرداخت. 

 يعني به نشر كتاب هاي جديد در زمينه هاي اسلامي پرداختيد، يا متون اسلامي؟
به طور كلي ما آنچه را كه «ادبيات انقلاب اسلامي» نام مي گرفت به زبان: ايتاليائي، فرانسه، انگليسي، فارسي و عربي از رم - ايتاليا منتشر كرديم. نخست مجله اي به نام «انقلاب مستضعفين» LA_RIVOLUZION_MOSTAZAFINو سپس «پيام انقلاب اسلامي»: IL_MESSAGGIO_DELLA:_RIVOLUZIONE_ISLAMICA و پس از مدتي انتشار، باز نام آن را هم تغيير داديم و مجله اي جديد به نام «براي يك دنياي نو» PER_UN_MONDO_NUOVOمنتشر ساختيم و آن را براي همه احزاب، سنديكاها، كتابخانه ها، اصحاب جرائد و اغلب نمايندگان مجلس مي فرستاديم. غير از توزيع وسيعي كه در سطح دانشگاه ها، توسط انجمن اسلامي دانشجويان ايراني و عرب انجام مي شد.
علاوه بر مجله، كتاب هاي خاصي هم در زمينه هاي مسائل اسلامي منتشر ساختيم. در مرحله نخست براي آشنايي بيشتر روشنفكران و انديشمندان ايتاليايي با انديشه هاي امام، سعي كرديم كه آثار ايشان را به ايتاليائي ترجمه و منتشر سازيم كه از جمله: حكومت اسلامي، تفسير سوره حمد، جهاد اكبر، پيام هاي امام به دنياي مسيحيت و پاپ، مسئله روز جهاني قدس، گزيده افكار و غيره را منتشر ساختيم... و سپس كتاب هايي: از علامه طباطبائي، شهيد مطهري و دكتر شريعتي...

ازمتون اصلي اسلامي،مثلاقرآن مجيدوياكتاب هاي ديگر،چطور؟
در مورد قرآن بايد بگويم كه در ايتاليا بيش از 15 نوع ترجمه قرآن مجيد موجود بود... روزي من براي تهيّه اعلاميه سالگرد انقلاب، از خانم «سلوياكورتوز» مترجم سفارت خواستم كه آيه استضعاف را از روي متن ترجمه «پروفسور بوزاني» در اعلاميه بياورد... پروفسور بوزاني استاد اسلام شناسي در دانشگاه فلورانس بود. ولي براي احتياط گفتم ترجمه آيه را براي من نقل كند؟ اتفاقاً معلوم شد كه بسيار احتياط به جايي بوده است... چون وقتي به ترجمه «و نجعلهم ائمة» رسيد، گفت: آنان را شاهزادگان درجه يك «PRINCI PRIMI » قرار مي دهيم! من فكر كردم شوخي مي كند؟... چون هنوز با زبان ايتاليائي آشنا نشده بودم، از فرهنگ ايتاليائي - فارسي استفاده كرد و به من نشان داد كه «پرنچي» يعني شاهزادگان «پريمي» هم يعني درجه يك! خوب من همان وقت فكر كردم وقتي بهترين مترجم و استاد اسلام شناسي!، چنين اشتباه فاحشي را مرتكب شده باشد و معني ائمه را كه پيشوايان است نفهمد، ديگران چگونه خواهند بود؟ لذا به فكر تهيه يك ترجمه كامل از قرآن افتادم و مدت يكسال هم خودم، هر روز صبح و قبل از آغاز كار رسمي سفارت، و در محل سفارت با خانم سلويا كار كرديم، اما پس از يكسال فقط يك جزء و نيم از ترجمه آماده شد، لذا فكر كردم كه از مترجم تمام وقتي استفاده كنيم و از آقاي آنجلو ترينسوني ANGELO_TERENZONI دعوت كرديم كه به ترجمه قرآن بپردازد.
و بالاخره ترجمه ايشان را در سه سال پيش كه در سفري موقت به ايتاليا رفته بودم، چاپ كرديم.
 
 آقاي ترينسوني را مي توانيد بيشتر معرفي كنيد؟
آقاي ترينسوني يك ايتاليائي عارف مسلكي است و مجله اي داشت به نام SOPHIA و كتابي هم درباره انقلاب اسلامي ايران نوشته بود كه از سوي انتشاراتALKEST در سال 1980 م منتشر شده بود. ما با ايشان همكاري و رابطه فرهنگي و دوستانه اي داشتيم، واقعاً درويش بود. اصلا دنبال پول و حق الترجمه نبود، گر چه ما به وظيفه خود عمل مي كرديم، ولي او خود موضوع را دنبال نمي كرد، در همان ايام از ايشان خواستيم «نهج البلاغه» را هم براي ما ترجمه كند... و او هم با جديت تمام، از روي ترجمه انگليسي نهج البلاغه ـ كه باز ما آن را در ايتاليا چاپ كرده بوديم ـ آن را به ايتاليائي ترجمه كرد كه دو سه بار از طرف مركز فرهنگي اسلامي اروپا - رم چاپ شد و مورد استقبال فرهنگيان قرار گرفت. حتي وابسته فرهنگي وزارت ارشاد در رم آقاي «بهارلو» به من خبر داد كه ترجمه نهج البلاغه در دانشكده فلسفه و علوم انساني دانشگاه رم و فلورانس، جزء مواد درسي دانشجويان شده است و ما با مسّرت تعداد زيادي از ترجمه چاپ شده را توسط ايشان به آنها، به عنوان هديه فرستاديم.

امكانات شما در رابطه با نشر فرهنگ اسلامي و پيام انقلاب اسلامي در اروپا چگونه بود؟
متأسفانه امكانات ما محدود بود. البته سقف بودجه تبليغات سفارت به لطف دوستان وزارتخانه، بهويژه جناب آقاي دكتر ولايتي در مقايسه با ديگر نمايندگي ها بسيار خوب بود. اما كفاف نمي داد ولي دست ما را باز گذاشته بودند ما هم از اين امر كمال حُسن استفاده را مي كرديم كه پس از هزينه كردن! از بودجه هاي اضافي ديگر سفارت، استفاده مي كرديم كه باز به دستور جناب وزير و همكاري جناب آقاي عرب معاونت محترم مالي و اداري وقت، مشكل برطرف مي شد. و من فراموش نمي كنم كه آقاي عرب در مواردي هم كه واقعاً ديگر راه قانوني! براي هزينه ها نبود، از ما مي خواست كه معادل ريالي هزينه ها را بدهيم تا به نحوي معادل دلاري را تأمين كنند و هميشه هم باز با تأييد جناب آقاي دكتر ولايتي مسئله حل مي شد.
در اينجا نقل خاطره اي بسيار بجاست كه واقعاً براي من عليرغم همه سختي ها و ناراحتي هائي كه پيش مي آمد، دلگرم كننده بود و آن اين بود كه در آخرين مورد، ما معادل يك ميليون تومان را كه در بودجه سفارت باقي مانده بود، هزينه كرديم و در ايران اين مبلغ را از خودم يا دوستان تأمين كردم و به بخش مالي دادم در واقع مشكل اداري نداشتيم. اما پس از پايان مأموريت كه من به ايران آمدم، يعني حدود دو سال پس از هزينه و پرداخت ريالي آن به معاونت مالي، دو سه نفر از دوستان پرداخت كننده وجه، براي نگهداري قبض يا سند در دفتر محاسباتي خود، خواستار «قبض قبولي» حضرت امام شدند؟... من هم احتمال دادم كه حضرت امام اين امر را نپذيرند، چون دو سال پيش من پولي را از كسي گرفته و در خارج هزينه كرده ام و اكنون قبض مي خواهم؟... به ظاهر خيلي طبيعي به نظر مي رسيد كه ايشان اين امر را نپذيرند، گر چه حضرت امام در جريان كارهاي فرهنگي ما قرار داشتند و هر وقت خدمتشان مي رسيدم، تقدير و دعا مي كردند...
به هرحال روزي دسته چك در جيب! به دفتر امام در جماران رفتم و موضوع را به حجت الاسلام والمسلمين حضرت آقاي رسولي محلاتي گفتم و افزودم كه اگر ايشان به هر دليلي قبول نفرمودند، چك من آماده است و تقديم مي كنم... جناب رسولي چهار «قبض قبولي» به نام اشخاص مورد نظر نوشته و همراه كارهاي ديگر به اندروني بردند، ولي چند دقيقه بعد برگشته و با لبخند گفتند: حضرت امام قبض ها را نپذيرفتند...! من هم گفتم، حق است، قبض پس از دو سال؟... و بلافاصله دسته چك خود را درآورده و مبلغ را نوشته و روي ميز ايشان گذاشتم و ضمن تشكر عازم شدم كه بروم... اما آقاي رسولي با خنده گفتند: حالا چه عجله داريد؟ يك چائي ديگر بخوريد! چك را هم برداريد، من گفتم حضرت امام قبض ها را نپذيرفتند و فرمودند كه «قبض وصولي» خدمتشان ببرم نه «قبض قبولي»، تا مهر بزنند.
البته فرق اين دو نوع قبض در اين است كه در اولي، يعني پول به دست من نرسيده، ولي مورد قبول است. مفهوم نوع دوم آن است كه گويا پول اصلا به دست خود ايشان رسيده است. اين نوع اعتماد حضرت امام، براي من واقعاً موجب افتخار و خيلي دلگرم كننده بود چون من مبلغي از وجوهات شرعيه را دو سال پيش در ايران تهيه كرده و در خارج هزينه كرده ام و اكنون آمده ام قبض قبولي مي خواهم ولي ايشان - البته با توجه به شناخت و سوابق - آن را به عنوان وصول به دست خودشان، تلقي فرمودند... من فتوكپي قبض ها را در آرشيوم دارم و البته در فصلنامه «تاريخ و فرهنگ معاصر» شماره دوم سال 1370 هم به تناسبي، متن آنها نقل شده است...
به هرحال اين خاطره بسيار دل انگيزي در رابطه امور فرهنگي ايتاليا است كه من هيچوقت آن را فراموش نمي كنم.

اشاره كرديد كه در آخرين سفر ترجمه قرآن را چاپ كرديد؟
من درست پنج سال - از سال 60 تا 65 - در واتيكان بودم بعد از پايان مأموريت به ايران برگشتم... ولي در سال 69 هم باز به مدت سه ماه به عنوان «مأموريت موقت» به واتيكان رفتم، در اين سه ماه علاوه بر ترجمه قرآن مجيد كه قبلا آماده شده بود و چند كتاب، و به زبان ايتاليائي چاپ كردم...
يكي از كتاب ها از استاد بزرگوارمان مرحوم علامه طباطبائي تحت عنوان «مسيح و مريم در قرآن» GESU_E_MARIA_NEL_CORANO بود كه توسط برادر جوان و جديدالاسلام ايتاليائي ما به نام
عبدالهادي پالوزي Abdul_Hadi_Paluzzii ترجمه شده بود، و يكي ديگر كتابي تحت عنوان: زندگي، مبارزه و پيام هاي امام خميني IMAM_KHOMEINI_LA_VITA,_LA_LOTTA,_IL_MESSAGGIO كه با مقدمه اي از اينجانب در 200 صفحه منتشر شد، اين كتاب شامل شرح زندگي امام، مبارزات امام بر ضد استبداد، پيام هاي امام به پاپ، دنياي مسيحيت، يهوديان، پيام حج 1407 هجري، و آخر سر، ترجمه كامل وصيت نامه ايشان به عنوان يك سند Testamentoاست. و كتاب ديگر ترجمه كتاب شهيد آيت الله سيّد محمدباقر صدر درباره مهدي موعود بود.

جمعاً شما در مدت اقامت خود در ايتاليا (واتيكان) چند كتاب و نشريه و به چه زبان هايي منتشر ساختيد؟
«مركز فرهنگي اسلام اروپا - رم» كه در واقع واحدي از سفارت ما در واتيكان بود، پس از خريداري چاپخانه اي كوچك و تجهيز دفتر و استخدام يكي دو مترجم، توانست در مدت اقامت اينجانب بيش از 150 نوع كتاب و نشريه و مجله به زبان هاي عمدتاً: ايتاليائي و سپس انگليسي، عربي، فارسي و فرانسه منتشر سازد و دامنه توزيع ما هم توسط نمايندگي هاي جمهوري اسلامي ايران در اروپا و آفريقا، بسيار گسترده بود... عمده ترين كتاب هاي ما: قرآن مجيد و نهج البلاغه به زبان انگليسي و ايتاليايي بود... بعد كتاب هاي امام خميني(قدس سره) مانند: حكومت اسلامي، جهاد اكبر، تفسير سوره حمد، پيام ها به دنياي مسيحيت و پاپ، مسئله قدس، سپس آثاري از استاد علامه طباطبائي، آيت الله كاشف الغطاء و آيت الله خامنه اي، شهيد بهشتي، شهيد مطهري، زنده ياد دكتر شريعتي و خودم و ديگران بود. از علامه طباطبائي مقالاتي درباره تشيع و همچنين مسيح و مريم در قرآن بود كه بسيار مورد توجه واقع گرديد.

مسيح و مريم در قرآن علامه طباطبايي، تأليف خاصي است؟ در بين آثار فارسي ايشان همچو كتابي ديده نمي شود؟
نه، اين بخشي از مباحث تفسير الميزان است كه در جلد سوم متن عربي آمده، و بيشتر در رابطه با قداست حضرت عيسي و مريم(عليهم السلام) و رد اتهامات ناشايسته يهوديان است كه بيشتر، در مورد آن دو بزرگوار، اشاعه داده اند... و در واقع يك بحث قرآني است در اثبات قداست آن دو بزرگوار...
البته من طبق معمول! مقدمه اي بر كتاب دارم كه در آن با نمودار و ارقام روشن ساخته ام كه قرآن مجيد براي اثبات عظمت، طهارت و قداست حضرت مسيح، پيامبر پاك خدا و مريم عذراء، بخش قابل توجهي از آيات را به آن دو بزرگوار اختصاص داده تا آنجا كه در مجموع، بالغ بر 175 آيه شامل 3163 كلمه - معادل 1/4% كل كلمات قرآن - در اين رابطه در قرآن مجيد آمده كه نشان دهنده اهتمام خاص اين كتاب آسماني به موضوع است.

و باز گفته ام با بررسي آيات قرآني، روشن مي شود كه براي تفاهم اصولي و منطقي با مسيحيت مترقي، آمادگي از سوي مسلمانان هست ولي شرط اول، «صداقت» و «صراحت» است و چهارچوب ديالوگ طرفين هم در قرآن مجيد مشخص شده است: «بگو اي اهل كتاب بياييد به سوي كلمه حقي كه ميان ما و شما مشترك است و آن اينكه جز خداي يكتا هيچ كس را نپرستيم و هيچ چيزي را با او شريك قرار ندهيم» اين اصل نخستين و شرط اساسي هر نوع ديالوگ منطقي است و ظاهراً با هواداران الهيات رهايي بخش، مي توان به نتايج مثبتي رسيد، اما در مورد حُسن نيت واتيكانيان! يا ديگران، ترديدهايي جود دارد.

راجع به اهانت يهوديان نسبت به عيسي(عليه السلام) اشاره كرديد، خوب با اين وصف، روابط اخير واتيكان با اسرائيل را شما چگونه ارزيابي مي كنيد؟ و خود آنها چگونه آن را توجيح مي كنند؟
اين هم يك بازي يا معامله سياسي بود. اصولا بايد گفت كه واتيكان به عنوان يك كشور، در اغلب مسائل سياسي دنباله رو سياست هاي غربي بهويژه امپرياليسم آمريكاست... و من با اينكه بارها در گفتگو با مقامات عالي رتبه واتيكان، از جمله كاردينال كازارولي (صدراعظم واتيكان) و منسنيور سلوستريني (وزير امور خارجه واتيكان) موقعيت و توان آنها را در رابطه با رهبري مذهبي يك ميليارد كاتوليك جهان يادآور شده و تذكر داده بودم كه مي توانند از قدرت خود در راستاي رهايي ملت ها استفاده كنند و خود پاپ هم در نخستين ملاقات من با ايشان، ضمن صحبت هاي خود اشاره كرد كه من مايلم مسيحيان هم در اعتقادشان مانند مسلمانان ايران باشند، اما در عمل متأسفانه موضع گيري ها همسو با اين ادعا نبود!
در مورد رابطه با اسرائيل بايد اضافه كنم واتيكان و پاپ نه تنها اعتقاد و گفته هاي دو هزار ساله مسيحيت را در اين رابطه زير پا گذاشت، بلكه متأسفانه در مورد حق فلسطيني ها و سرنوشت بيت المقدس هم وارد معامله كثيفي شد و خواستار بين المللي شدن آن! گرديد كه با معيارهاي تاريخي - اخلاقي - ارزشي هيچ مذهبي سازگار نيست و اين امر به نظرم نياز به گفتگوي مستقل و خاصي دارد كه باشد براي بعد... البته من به گوشه هايي از اين امر، در كتاب «واتيكان دنياي اسلام و غرب» پرداخته ام.

با توجه به تضاد فكري شما با واتيكان، آيا مشكل خاصي با دولت پاپ نداشتيد؟ برخورد آنها با شما چگونه بود؟
مشكل خاصي كه نه! ولي گاهي موضع گيري هاي سياسي پاپ موجب مي شد كه من در مصاحبه هاي خود با جرائد چاپ ايتاليا، مطالبي را مطرح سازم و از روش آنها انتقاد كنم، و اين امر براي آنها گويا غيرمترقبه و ناگوار بود. از جمله در جريان كشته شدن فلسطيني ها توسط اسرائيلي ها و در تونس كه پاپ اصلا موضع نگرفت، من اين سئوال را در جرائد ايتاليا مطرح مي كردم كه چرا پاپ در مورد كشته شدن يك صهيونيست، به قول خودش قلبش به درد مي آيد، ولي در مورد حمله اسرائيل مثلا به «حمام الشطي» تونس و كشته شدن يكصد انسان تونسي و فلسطيني، قلبش به درد نمي آيد؟!
مدتي بعضي از آقايان قيافه! گرفتند و به اصطلاح در برخوردها «سرد»! بودند، ولي ما كه براي خوش آيند آنها يا كس ديگري نمي توانستيم از حق بگذريم و به راه خود در انتقاد از سياست واتيكان ادامه داديم و اين بود كه توسط سفيرشان در تهران، اعتراض كرده بودند كه من در كشور متوقف فيه! عليه پاپ مصاحبه كرده ام؟!... و مركز موضوع را از من پرسيد و من جواب دادم كه مصاحبه من در «ايتاليا» چاپ شده نه در «واتيكان» و من گرچه سفير ايران در واتيكان هستم، ولي حق دارم كه در هر كجاي دنيا، از جمله ايتاليا، نقطه نظرهاي خود را بيان كنم!... ظاهراً موضوع منتفي شد، اما بعد واتيكاني ها! با من برخورد سردتري داشتند كه بي شك ما هم آمادگي براي پذيرفتن آن را داشتيم!... و «مقابله به مثل» كرديم و در نهايت هم بازنده خود آنها بودند...
------------------------------------------------------------------
1. گفتگويي با استاد سيّدهادي خسروشاهي درباره فعاليت هاي فرهنگي ايشان در اروپا، نقل از فصلنامه: «تاريخ و فرهنگ معاصر»، شماره 8، زمستان 1372، ص 207.
2. رجوع شود به صحيفه امام، ج 11، ص 29 تا 37.